تبلیغات
ایران معماری - اشنایی با عناصر معماری مساجد
اشنایی با عناصر معماری مساجد

مناره ها:

 

مناره های بناهایی هستند در قالب برج بلند و باریک که معمولاً در کنار مساجد و بقاع متبرکه برای گفتن اذان ساخته می شوند. کلمه منار یا مناره به معنای جای نور و نار (آتش) است.پلکان های مناره ها از داخل به صورت مارپیچ است و هر چه به طرف رأس منار پیش می رود پهنای پله ها کمتر و باریک تر می شود. قدیم ترین منار یا برج راهنمای موجود در ایران ، میل اژدها مربوط به دوره اشکانی است که در غرب نورآباد ممسنی قرار دارد. این میل 7 متربلندی دارد و مصالح آن سنگ های سفید با تراش منظم است.
از دوره ساسانی نیز ، مناری در فیروز آباد فارس باقی مانده است که به صورت توده بزرگی از سنگ و گچ است. این منار چهار ضلعی است و پلکان آن از خارج است . ارتفاع منار در اصل 33 متر بوده و ابعاد آن در پای منار حدود 11 متر است.
قدیمی ترین مناره دوره اسلامی در شهرستان قم واقع است. این مناره آجری علاوه بر عملکرد شاخص شهری احتمالاً به عنوان میل راهنما هم کاربرد داشته و در بالای آن اذان نیز گفته می شد. این مناره مدور و راه پله آن از درون است. از مناره های قدیمی دیگر مناره تاریخانه دامغان ، منار مسجد جورجیر اصفهان و منار خشتی مسجد جامع مخرج در یزد است. یکی دیگر از مناره های آجری قدیمی ایران مناره ایاز کنار مقبره ارسلان جاذب در نزدیکی مشهد است که مربوط به قرن چهارم هجری است.


 

منارها ابتدا منفرد بودند و مصالح آنها از خشت بود و بعدها با آجر همراه با تزیینات آجری و کتیبه ساخته شد. منار مسجد علی در اصفهان و منار تاریخانه بعداً به اصل بنا اضافه شده است. در همین زمان منارهای زوجی به ویژه ایوان های گنبد دار متعادل گردید که در این حالت به آن «گلدسته» نیز گفته می شود.
از قدیم ترین منارهای دوره سلجوقی می توان منار مسجد ساوه، منار مسجد پامنار و منار مسجد جامع کاشان را نام برد.
 

زیباترین منارهای زوجی ایران در دوره صفویه احداث شدند که نمونه های آن منارهای مسجدامام خمینی اصفهان، و منارهای مدرسه چهارباغ (مادرشاه) در اصفهان است.
هر گلدسته یا مأذنه شامل قسمت های زیر است :
1. پایه
2. بدنه یا ساقه
3. محل گفتن اذان (مأذنه)
4. تاج یا کلاهک
 


  گنبد:

 

گنبدها یکی از علایم معماری اسلامی هستند که متنوع ترین آنها در ایران به کار گرفته شده اند. مصالح آنها از خشت خام با اندود کلاهگل یا آجر و سنگ است و رنگ آنها معمولاً آبی فیروزه ای است.
گنبدهای ایران به دو دسته رک و نار تقسیم می شوند. گنبدهای نار مانند گنبد مدرسه چهارباغ در اصفهان و گنبد میرزا رفعیا در اصفهان و گبد مسجد گوهرشاد در مشهد.
 


  گنبدهای رک به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از :

 

1. گنبدهای رک هرمی مانند مقبره فیض کاشانی در کاشان و گنبد خانقاه حاج عبدالصمد در نطنز
2. گنبدهای رک مخروطی مانند گنبد میل رادکان در قوچان
3. گنبدهای رک اورچین (پله پله ای ) مانند گنبد مقبره دانیال نبی (ع) در شوش گنبدهایی که ما از خارج بنا مشاهده می کنیم پوسته بیرونی بنای گنبد است که به آن اصطلاحاً «خود» می گویند، ولی گنبد دیگری در زیر گنبد خارجی وجود دارد که آن را از داخل مشاهده می کنیم و به آن اصصلاحاً «آهیانه» می گویند.
 


  شبستان:

 

شبستان ها فضاهای سرپوشیده و دارای ستون های یک شکل و موازی اند که از یک طرف به صحن مسجد راه دارند. سقف شبستان ها مسطح و یا قوسی شکل (طاق و تویزه) هستند.
مساجد بستگی به اهمیت و اعتبار و تعداد نمازگزارانشان دارای یک یا چند شبستان هستند.
 


  محراب:

 

محراب نشان دهنده قبله مسلمین است کلیه مساجد اسلامی در کشورهای مسلمان محراب دارند. محراب ها در فرورفتگی قسمتی از دیوار قبله و از ساده ترین وجه تا پرنقش و نگارترین شکل ساخته می شوند. محراب های ساخته شده در ایران به ویژه محراب های گچبری شده نظیر محراب اولجاتیو در قرن هشتم هجری در مسجد جامع اصفهان، محراب گچبری در مسجد اشترجان (اسفراین) ، محراب مسجد جامع ورامین، مسجد نی ریز فارس و مسجد جامع اردستان، از زیبایی ویژه ای برخوردارند.
همچنین محراب های کاشی کاری ایران مانند محراب زیبای مینایی و محراب مسجد میر عمادی کاشان از نمونه های بسیار عالی در ایران و جهان هستند.
 


  کتیبه ها:

 

کتیبه ها یکی از بارزترین عناصر نمادی معماری اسلامی به ویژه در مساجد و مقابر هستند. کتیبه های قدیمتر از آجرچینی و گچبری ها و کتیبه های جدیدتر با کاشی معرق و یا کاشی خشت اغلب به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی و بعضاً کتیبه های حجاری شده از سنگ مخصوصاً سنگ مرمر نیز دیده می شوند.  


  نورگیرها:

 

اطراف گنبد و یا در ساق یا ساقه آن نورگیرهای زیبایی دیده می شود. این پنجره ها که معمولاً در بغل ایوان ها نیز به وجود آمده اند و اصطلاحاً به آن «پاچنگ» می گویند. در اکثر مساجد قدیمی جزو عناصر همراه مسجد هستند. نورگیرها از مصاحل کاشی معرق ، سنگ، آجر، کاشی و چوب ساخته می شوند و دارای نقوش اسلیمی یا هندسی هستند.
پنجره شبستان شمالی صحن حرم حضرت عبدالعظیم (ع) و امامزاده سهل بن علی (ع) بین قم و کاشان از شاهکارهای هنری ایران محسوب می شوند.
جنس پنجره های نورگیر در هند و پاکستان از سنگ مرمر است. یکی از زیباترین پنجره های نورگیر، پنجره های مشبک چوبی است مانند پنجره های محل نگهداری نخل در ابیانه.
 


  ازاره ها:

 

از سطح زمین به فاصله یک متر و کمی بیشتر، کتیبه ای از سنگ یا کاشی تقریباً تمامی بناهای اسلامی و مساجد را به ویژه در محوطه ایوان و شبستان پوشانده است که به آن «ازاره» می گویند. ازاره های مسجد امام (مسجد شاه سابق) و مدرسه چهارباغ اصفهان و مسجد جامع اصفهان از مرمرهای مرغوب هستند. گاه لبه های بالایی از اره ها را مختصری تزیین می کردند.  


  مقرنس کاری:

 

مقرنس ها بیشتر در زیر نیم طاق کروی شکل ایوان ها و نیم طاق های محراب ها عملکرد دارند. مقرنس های لانه زنبوری و مقرنس های کاسه ای از معروف ترین انواع مقرنس هستند. عالی ترین کار مقرنس کاری متعلق به دوره صفوی مربوط به ایران ورودی مسجد امام (مسجد شاه) ، مدرسه چهار باغ و مسجد شیخ لطف الله است که هر سه از نوع لانه زنبوری هستند.
مقرنس کاری ایوان ورودی مسجد جامع یزد و ایوان شرقی مسجد جامع اصفهان از نوع مقرنس کاری کاسه ای است.

2 نوشته شده توسط ARMIN SOOTOODE در پنجشنبه 21 مرداد 1389 و ساعت 01:37 ق.ظ  نظرات